چکیده
مشاغل مربوط به پارچه (در مراحل مختلف تولید تا مصرف) در منابع مکتوب دورۀ میانۀ تمدن اسلامی (پیش از سدۀ دهم هجری) تنوعی درخور دارند. به نظر نمی‌رسد در میان این منابع پرشمار کتابی دربارۀ پارچه و مشاغل مرتبط با آن نگارش شده باشد، اما کتاب‌هایی وجود دارند که با اهدافی دیگر تألیف شده و فصولی نیز دربارۀ این موضوع دارند. این پژوهش در پی آن است تا با شناسایی و معرفی این آثار در گام نخست و سپس تحلیل و بررسی محتوای مرتبط با موضوع پژوهش، مشاغل مرتبط با پارچه را در دورۀ میانۀ اسلامی شناسایی کند و تعریف و وظایف هر یک و در صورت لزوم ابزار و شرایط خاص هر شغل را از لابه‌لای متون به دست آورده و به‌صورت فرهنگ‌وارۀ مشاغل ارائه نماید. همچنین با به دست آوردن بسامد مشاغل در متون، رایج‌ترین مشاغل این حوزه را در تمدن اسلامی شناسایی نماید.
آثاری که به این مشاغل پرداخته‌اند، عبارت‌اند از: الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ ماوردی، فی آداب الحسبه والمحتسب نوشتۀ ابن عبدالرؤوف، فی آداب الحسبه نوشتۀ سقطی، نهایه الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ شیزری، الرتبه فی الحسبه نوشتۀ ابن رفعه، معید النعم و مبید النقم نوشتۀ سبکی، تخریج الدلالات السمعیه نوشتۀ خزاعی، صبح الأعشى فی صناعه الإنشاء نوشتۀ قلقشندی، نهایه الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ ابن بسام، معین الحکام نوشتۀ طرابلسی، بذل النصائح الشرعیه نوشتۀ مقدسی، نقد الطالب لزغل المناصب نوشتۀ ابن طولون. مشاغل مرتبط با پارچه در این آثار در مجموع 26 شغل است و این موارد را شامل می‌شود: أبّار، بابا، بزّاز، تاجر، حائک، حریری، خیّاط، دلّال، رختوان، رفاّء، صبّاغ، صقّال، صنّاع الأخمره والحریر والوقایا، صنّاع الأنماط، صنّاع القلانس، غزّال، قصّار، قطّان، کتّانی، لبّاد، مرادنی، مِسَلّاتی، مطرّز، منادی، نجّاد، ندّاف؛ مشاغل خیّاط و حائک هر یک در 10 منبع یاد شده‌اند و پربسامدترین مشاغل مرتبط با پارچه هستند. پس از آن صباّغ با 8 و بزّاز و قصّار با 7 منبع بیش از سایر شغل‌ها تکرار شده‌اند. کم‌بسامدترین مشاغل نیز رختوان، صقاّل، صنّاع الأخمره، صنّاع الأنماط، مسلّاتی و نجّاد هستند که هر یک تنها در یک منبع ذکر شده‌اند.
کلیدواژه‌ها: مشاغل مرتبط با پارچه؛ پارچه در تمدن اسلامی؛ تاریخ اجتماعی دورۀ میانۀ اسلامی؛ کتاب‌های حسبه.
چکیده
مشاغل مربوط به پارچه (در مراحل مختلف تولید تا مصرف) در منابع مکتوب دورۀ میانۀ تمدن اسلامی (پیش از سدۀ دهم هجری) تنوعی درخور دارند. به نظر نمی‌رسد در میان این منابع پرشمار کتابی دربارۀ پارچه و مشاغل مرتبط با آن نگارش شده باشد، اما کتاب‌هایی وجود دارند که با اهدافی دیگر تألیف شده و فصولی نیز دربارۀ این موضوع دارند. این پژوهش در پی آن است تا با شناسایی و معرفی این آثار در گام نخست و سپس تحلیل و بررسی محتوای مرتبط با موضوع پژوهش، مشاغل مرتبط با پارچه را در دورۀ میانۀ اسلامی شناسایی کند و تعریف و وظایف هر یک و در صورت لزوم ابزار و شرایط خاص هر شغل را از لابه‌لای متون به دست آورده و به‌صورت فرهنگ‌وارۀ مشاغل ارائه نماید. همچنین با به دست آوردن بسامد مشاغل در متون، رایج‌ترین مشاغل این حوزه را در تمدن اسلامی شناسایی نماید.
آثاری که به این مشاغل پرداخته‌اند، عبارت‌اند از: الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ ماوردی، فی آداب الحسبه والمحتسب نوشتۀ ابن عبدالرؤوف، فی آداب الحسبه نوشتۀ سقطی، نهایه الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ شیزری، الرتبه فی الحسبه نوشتۀ ابن رفعه، معید النعم و مبید النقم نوشتۀ سبکی، تخریج الدلالات السمعیه نوشتۀ خزاعی، صبح الأعشى فی صناعه الإنشاء نوشتۀ قلقشندی، نهایه الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ ابن بسام، معین الحکام نوشتۀ طرابلسی، بذل النصائح الشرعیه نوشتۀ مقدسی، نقد الطالب لزغل المناصب نوشتۀ ابن طولون. مشاغل مرتبط با پارچه در این آثار در مجموع 26 شغل است و این موارد را شامل می‌شود: أبّار، بابا، بزّاز، تاجر، حائک، حریری، خیّاط، دلّال، رختوان، رفاّء، صبّاغ، صقّال، صنّاع الأخمره والحریر والوقایا، صنّاع الأنماط، صنّاع القلانس، غزّال، قصّار، قطّان، کتّانی، لبّاد، مرادنی، مِسَلّاتی، مطرّز، منادی، نجّاد، ندّاف؛ مشاغل خیّاط و حائک هر یک در 10 منبع یاد شده‌اند و پربسامدترین مشاغل مرتبط با پارچه هستند. پس از آن صباّغ با 8 و بزّاز و قصّار با 7 منبع بیش از سایر شغل‌ها تکرار شده‌اند. کم‌بسامدترین مشاغل نیز رختوان، صقاّل، صنّاع الأخمره، صنّاع الأنماط، مسلّاتی و نجّاد هستند که هر یک تنها در یک منبع ذکر شده‌اند.
کلیدواژه‌ها: مشاغل مرتبط با پارچه؛ پارچه در تمدن اسلامی؛ تاریخ اجتماعی دورۀ میانۀ اسلامی؛ کتاب‌های حسبه.
کلیدواژه‌ها: مشاغل مرتبط با پارچه؛ پارچه در تمدن اسلامی؛ تاریخ اجتماعی دورۀ میانۀ اسلامی؛ کتاب‌های حسبه.
کلیدواژه‌ها: مشاغل مرتبط با پارچه؛ پارچه در تمدن اسلامی؛ تاریخ اجتماعی دورۀ میانۀ اسلامی؛ کتاب‌های حسبه.
کلیدواژه‌ها: مشاغل مرتبط با پارچه؛ پارچه در تمدن اسلامی؛ تاریخ اجتماعی دورۀ میانۀ اسلامی؛ کتاب‌های حسبه.
مشاغل مربوط به پارچه (در مراحل مختلف تولید تا مصرف) در منابع مکتوب دورۀ میانۀ تمدن اسلامی (پیش از سدۀ دهم هجری) تنوعی درخور دارند. به نظر نمی‌رسد در میان این منابع پرشمار کتابی دربارۀ پارچه و مشاغل مرتبط با آن نگارش شده باشد، اما کتاب‌هایی وجود دارند که با اهدافی دیگر تألیف شده و فصولی نیز دربارۀ این موضوع دارند. این پژوهش در پی آن است تا با شناسایی و معرفی این آثار در گام نخست و سپس تحلیل و بررسی محتوای مرتبط با موضوع پژوهش، مشاغل مرتبط با پارچه را در دورۀ میانۀ اسلامی شناسایی کند و تعریف و وظایف هر یک و در صورت لزوم ابزار و شرایط خاص هر شغل را از لابه‌لای متون به دست آورده و به‌صورت فرهنگ‌وارۀ مشاغل ارائه نماید. همچنین با به دست آوردن بسامد مشاغل در متون، رایج‌ترین مشاغل این حوزه را در تمدن اسلامی شناسایی نماید.
آثاری که به این مشاغل پرداخته‌اند، عبارت‌اند از: الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ ماوردی، فی آداب الحسبه والمحتسب نوشتۀ ابن عبدالرؤوف، فی آداب الحسبه نوشتۀ سقطی، نهایه الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ شیزری، الرتبه فی الحسبه نوشتۀ ابن رفعه، معید النعم و مبید النقم نوشتۀ سبکی، تخریج الدلالات السمعیه نوشتۀ خزاعی، صبح الأعشى فی صناعه الإنشاء نوشتۀ قلقشندی، نهایه الرتبه فی طلب الحسبه نوشتۀ ابن بسام، معین الحکام نوشتۀ طرابلسی، بذل النصائح الشرعیه نوشتۀ مقدسی، نقد الطالب لزغل المناصب نوشتۀ ابن طولون. مشاغل مرتبط با پارچه در این آثار در مجموع 26 شغل است و این موارد را شامل می‌شود: أبّار، بابا، بزّاز، تاجر، حائک، حریری، خیّاط، دلّال، رختوان، رفاّء، صبّاغ، صقّال، صنّاع الأخمره والحریر والوقایا، صنّاع الأنماط، صنّاع القلانس، غزّال، قصّار، قطّان، کتّانی، لبّاد، مرادنی، مِسَلّاتی، مطرّز، منادی، نجّاد، ندّاف؛ مشاغل خیّاط و حائک هر یک در 10 منبع یاد شده‌اند و پربسامدترین مشاغل مرتبط با پارچه هستند. پس از آن صباّغ با 8 و بزّاز و قصّار با 7 منبع بیش از سایر شغل‌ها تکرار شده‌اند. کم‌بسامدترین مشاغل نیز رختوان، صقاّل، صنّاع الأخمره، صنّاع الأنماط، مسلّاتی و نجّاد هستند که هر یک تنها در یک منبع ذکر شده‌اند.
کلیدواژه‌ها: مشاغل مرتبط با پارچه؛ پارچه در تمدن اسلامی؛ تاریخ اجتماعی دورۀ میانۀ اسلامی؛ کتاب‌های حسبه.